Cennetin Doğusu

   I.Dünya Savaşı sıralarında, Cal Trask, babasının sevgisini kazanmak için kardeşi Aron’la yarış halindedir. Ancak Cal, karakteri açısından savaşla, işiyle ve kendisiyle iyi bir ilişkisi olmayan annesiyle devamlı kavga etmeyi yeğlemektedir.Cennetin Doğusu, John Steinbeck’in aynı adlı romanından yola çıkılarak çekilmiş, yönetmenliğini Elia Kazan’ın yaptığı 1955 yapımı olan bu eser kazandığı büyük başarının yanı sıra James Dean efsanesinin doğmasına da sebep olmuştur. James Dean filmdeki performansıyla o dönemde büyük yankı yapmıştır cennetin doğusu kesinlikle sinema tarihinin vaz geçilmez yapımlarından sayılmaktadır. Ayrıca film, Jo Van Fleet’e En iyi yardımcı kadın oyuncu oscarını kazandırdı. Ayrıca film, en iyi aktör, en iyi yönetmen ve en iyi senaryo oscarlarına da aday gösterildi. Film, Golden Globe, Cannes film festivali gibi birçok törenden ödülle dönmüştür…

   Hikayenin akışı, kurgusu ve karakterlerin yer alışı Steinbeck’in başarılı romancılığını gölgede bırakmamış. Cal karakteri ile kendisiyle, ailesiyle çatışan bir anti-kahraman yaratılırken, aslında uyumsuzluğu aymazlık, hırs, dayatmacı tavırların yarattığını anlatıyor. Ufak dokunuşlarla da toplumun eksik ve aksak yönleri hikayeye yedirilmiş (savaş çıkınca bir anda mülayim Alman komşunun toplu bir çılgınlığa kurban gitmesine ramak kalması, savaşın getirdiği rantın Cal’in babasında yarattığı vicdani rahatsızlık gibi)…

Filmin Yönetmeni: Elia Kazan
Filmin Türü: Dram, Romantik
IMDB Puanı: 8.0
Yapım Yılı: 1955
Ülke: ABD
Yayınlanan Tarih: 15 Aralık 1955
Senaryo yazarı: John Steinbeck, Paul Osborn

Saygılarımla

Eray Eliçora

Centilmenlik Anlaşması

   Dul bir gazeteci olan Phil Green gelişme çağındaki oğluyla yaşamaktadır. Çalıştığı derginin patronu Phil’e ırkçılık hakkında bir dizi yazı yazmasını ister. Bunun üzerine Phil kendisini etrafa yahudi olarak tanıtmaya başlar. Birkaç hafta sonra insanların kendisine önyargıyla yaklaştığını farkeden Phil, “Beyefendilik Anlaşması” adındaki bir anti-yahudi topluluğun farkına varacaktır.Filmin yönetmeni Elia Kazan, arkadaşlarını Amerika Karşıtı Hareketler araştırma komisyonuna verdiği ifadelerle sonradan Hollywood’da kara listeye alınmıştır. Oysa Akademi bu filme zamanında “En İyiYönetmen” dahil 3 dalda Oscar vermiştir…

   Filmde ‘yahudi’ vurgusu yok ‘öteki’ vurgusu var. Bırakın artık bu komplo teorisi kafaları! Dün kızılderililer, dünden sonra siyahiler, şimdi de araplar aynı hoyrat dişlinin çarklarına takılmıştılar. Amerika ve Amerika gibi başkalarının kanıyla beslenen yönetim şekline sahip büyük tiranlar, hep bunu yaptı, yapacak da. Film hristiyanlığı yermediği gibi; yahudiliği de yüceltmiyor! Bunu da metin aralarında, yahudiliğin sadece sembol olduğunu, diğer birçok türde dışlanmanın, yok sayılmanın var olduğu gerçeğini yüze çarparak gösteriyor...

Filmin Yönetmeni: Elia Kazan
Filmin Türü: Dram
IMDB Puanı: 7.3
Yapım Yılı: 1947
Ülke: ABD
Yayınlanan Tarih: 11 Kasım 1947
Senaryo yazarı: Moss Hart, Laura Z. Hobson, Elia Kazan

Saygılarımla

Eray Eliçora

Rıhtımlar Üzerinde

   Terry Malloy 20′li yaşlarının ortalarında olmasına rağmen yıpranmış limanlarda yerel çete patronu Johnny Friendly için çalışan eski bir boksördür. Ringlerde servet yaparken birden düşüşe geçmesi onu depresyona sokmuştur. Bir çocukluk arkadaşının Johnny Friendly’nin emriyle öldürülmesi suçluluk hissine kapılmasına neden olmaktadır çünkü istemeden cinayete karışmıştır. Terry öldürülen arkadaşının kız kardeşiyle karşılaşır (Eva Marie Saint) ve flört etmeye başlarlar. Kız ve yerel bir papaz çeteye karşı çalışması gerektiği konusunda ikna etmeye çalışırlar. Ama Terry ancak Johnny Friendly çete üyesi olan ve Terry’nin hainliği ortaya çıktıktan sonra öldürülmesini reddeden kardeşinin (Rod Steiger) ölümünü emrettiğinde çeteye karşı savaşmaya başlar.Beyazperdenin gelmiş geçmiş en karizmatik aktörlerinden biri olan Marlon Brando’nun unutulmaz filmlerinden biri. Elia Kazan’ın yönettiği Rıhtımlar Üzerinde, 1954 yılında En İyi Film, En İyi Yönetmen ve En İyi Erkek Oyuncu dahil olmak üzere tam 8 kategoride Oscar kazanmıştı. Döneminin küçük bütçeli yapımlarından sayılan film, sıradan ve eğitimsiz bir liman işçisinin bireysel mücadelesini ve ilkeleri uğruna hayatını tehlikeye atmasını anlatıyor.Filmde Terry ve ağabeyi arasında bir taksinin arka koltuğunda geçen sahne, film tarihinin en başarılı oyunculuk sahnesi olarak kabul görmektedir. Brando’nun bu sahnede doğaçlama yaptığını ve sahnenin başarısında kendisini rahat bırakarak doğaçlamaya izin veren Elia Kazan’ın büyük katkısı olduğunu belirtmesine karşın, senaryo yazarı Schulberg, Brando’nun bir doğaçlama yapmadığını, olanları aynen oynadığını iddia etmiştir. Elia Kazan’ın da Brando’nun doğaçlama yapmış olmasına izin verdiğini, otobiyografisi “Bir Yaşam”da belirtmiş olması, Brando’nun doğaçlamadan kastının vücut hareketleri ve senaryoda yazılı olana orijinal bir yaklaşım olduğunu göstermektedir…

   Stanislavski tarafından formüle edilen metod oyunculuğu” kavramının iki efsane örneğini izleyebileceğiniz büyük film.(Mendil sahnesi ve arka koltuk sahnesi) .İspiyoncu bir sinema yönetmeninin (elia kazan) kendini haklı çıkartma çabası olarak da görebileceğiniz (Brando da Kazan gibi arkadaşlarını ihbar eder ama bu aslında bir iç devrimdir; ihanet değil); bazı eleştirmenler tarafından kanımca yanlış bir biçimde sınıf mücadelesini anlatan bir işçi filmi olarak da nitelendirilen ,aslında derinden dini ahlak söylevi denilebilecek bir film.Şöyle ki; varolduğu tüm tarihsel dönemlerde aslında haksız ve güçlüden yana yer alan ;sömürü ve adaletsizliği ve hatta zulmü kurumsallaştıranlara temel payanda olan kilisenin Karl Malden üzerinden bir tür vaftiz töreni.Ancak; her ne kadar düşkün bir yönetmenin elinden de çıksa iyi filmdir,has filmdir,seyredilesi filmdir.Güvercinler “ghost dog” da da ilham kaynağı olmuştur,unutulmazdır…

   Film, 1993 yılında Amerika Birleşik Devletleri Kongre Kütüphanesi tarafından “kültürel, tarihi ve estetik olarak önemli” filmler arasına seçilerek ABD Ulusal Film Arşivi’nde muhafaza edilmesine karar verilmiştir…

Filmin Yönetmeni: Elia Kazan
Filmin Türü: Dram
IMDB Puanı: 8,3
Yapım Yılı: 1954
Ülke: ABD
Yayınlanan Tarih: 24 Temmuz 1954
Senaryo yazarı: Budd Schulberg, Malcolm Johnson

Saygılarımla

Eray Eliçora

İhtiras Tramvayı

   İhtiras Tramvayı kadın-erkek ilişkilerindeki çarpıklıkları etik anlayışına ters düşen bir yaşam felsefesini sorgulamaktadır. Geçmişin rüzgarıyla savrulduğu bir durakta, gerçeklerin uzağında bir anlık molanın tadına varmaktan ibarettir aslında her şey. Gitmek ve gidip bulduklarıyla yetinmek ya da kalmak ve acıyı, kederi zerresine kadar yudumlayıp var olabilmek arasında gidip gelen iki tercihin yol ayrımında bir gelgittir yaşam. Kavşaklardan bir ihtiras tramvayı kalkar; bir de yaşamın kendisi? Kurgu ile gerçek arasındaki ezeli koşutluk, yeri ve zamanı geldiğinde yine bir kavşakta buluşur; fakat bu kez bir hesaplaşmanın zamanı da gelmiştir.İhtiras Tramvayı, 1951 yılında Pulitzer Ödülü kazanmış Tennessee Williams’ın aynı adlı oyunundan uyarlanmış bir Oscar Ödüllü filmdir. Filmi, oyununu da yöneten Elia Kazan yönetmiş, baş rollerde Marlon Brando, Vivien Leigh, Kim Hunter ve Karl Malden. Leigh dışında hepsi Broadway kadrosunda görev almıştır.Film, 1999 yılında Birleşik Devletler Kütüphane Kongresi tarafından “kültürel olarak önemli” filmler arasında ilan edilmiş ve Ulusal Film Sicil Dairesi’nde korunmasına karar verilmiştir. Film müzikleri Hollywood’da zamanın en radikal yükseliş eğiliminde olan Alex North tarafından yapılmıştır. North, geleneksel tarzın yerine karakterlerin psikolojik dinamiklerini yansıtan kısa tınılar yazmasıyla ünlenmiştir. Filme yönelik çalışmasına o yılın En İyi Müzik Akademi Ödülü’ne aday gösterilen iki filminden biridir...

   Tennessee Williams ve Arthur Miller oyunlarını sinemaya aktarmasıyla bilinen yönetmen Elia Kazancıoğlu Rum asıllı ve aslen ailesi Kayserili olan Amerikalı oyun yazarı. İstanbul’a da sık sık gelip festivalde jürilik yapmış Zülfü Livaneli’nin ”Sis” adlı filminde ufakta bir rol almıştır. Film yapılırken Brando için herhangi bir T – shirt satın alınmış ve birkaç kere yıkanarak daraltılmıştır.Film müzikleri Hollywood’da zamanın en radikal yükseliş eğiliminde olan Alex North tarafından yapılmıştır.Kısa tınılar ve psikolojik karakterleri ön plana alan dönemin geleneksel müziklerinden ayrı bir tarzdır. Not: Filmde görülen Perley Thomas marka tramvay New Orleans’ta hala hizmet vermektedir...

Filmin Yönetmeni: Elia Kazan
Filmin Türü: Dram, Romantik
IMDB Puanı: 8.1
Yapım Yılı: 1951
Ülke: ABD
Yayınlanan Tarih: 18 Eylül 1951
Senaryo yazarı: Tennessee Williams, Oscar Saul

Saygılarımla

Eray Eliçora

Viva Zapata

   1900′lerin başında zalim Porfirio Diaz’ın yönettiği Meksika’dayız. Emiliano Zapata toprakları elinden alınan köylülere yardım etmek ister ve kanun kaçağı durumuna düşer. Kardeşi Eufemio ile birlikte başkaldırıp dağa kaçarlar ve devrimci Madero’nun isyancı güçlerine katılırlar…

   Madero’nun ordusunda generalliğe kadar yükselen Zapata ve dava arkadaşları savaş alanında çok başarılı olurlar ve Diaz ülke dışına kaçmak zorunda kalır. Artık Madero ve arkadaşlarının yönetimine geçen ülke, devrimcilerin tüm iyi niyetlerine rağmen Diaz zamanından daha iyi yönetilemez. Madero, Zapata ve diğer ileri gelenler kazanan tarafta yer almanın sarhoşluğuyla hareket eden askeri güçlerine mukayet olamazlar. Rakip Huerto’nun adamları Madero’yu öldürdüklerinde, Zapata’ya diğer bir rakip Pancho Villa ile işbirliği yapmaktan başka çare kalmaz…

Filmin Yönetmeni: Elia Kazan
Filmin Türü: Biyografi, Western
IMDB Puanı: 7,4
Yapım Yılı: 1952
Ülke: ABD
Yayınlanan Tarih: 7 Şubat 1952
Senaryo: John Steinbeck

Saygılarımla

Eray Eliçora

"Aşk Bahçesi" İle "Elia Kazan" Sinemasına Giriş

   Senaryosu Oscar alan film, gençlik aşkları üzerine hüzünlü, etkisini hala kaybetmemiş gerçek bir klasik. ‘‘Piknik’’ ve ‘‘Otobüs Durağı’’yla tanınan Pulitzer ödüllü yazar William Inge, senaryoyu gençliğinde duyduğu yaşanmış bir öyküden yola çıkarak kaleme almış. 1920′lerde Kansas’ta geçen hikayede, birbirini seven ancak aileleri yüzünden ayrılmak zorunda kalan iki gencin ilişkisi anlatılıyor…

Yapım Yılı: 1961
Gösterim Tarih: 14 Aralık 1964
Senaryo: William Inge
Ülke: ABD
Filmin Süresi: 124 Dakika

Saygılarımla

Eray Eliçora

Doktor Jivago

   1917 Sovyet Devrimi öncesi ve sonrasını yaşıyan bir burjuva aydını Dr. Jivago’nun öyküsü. Devrimle birlikte inandığı tüm değerler silinip yerine yeni sistemin gelişi Dr. Yuri Jivago’nun hayatını alt üst eder. Savaşın acımasızlığını yaşayan doktor bir yandan da iki kadın arasında kalır.Hükümetler düşüyor, ordular çarpışıyor. Boris Pasternak’ın romanından uyarlanan Doctor Zhivago, Amerikan Film Enstitüsünün ilk 100 filmi arasında yer alıyor. Bu dev Rusya hikayesi, savaşla bölünen bir ülke ve aşkla atan kalpleri destansı bir anlatımla seyirciye sunuyor. Sokaklardaki ihtilal, kimsenin olmayan topraklara giriş ve Ural’lara giden tren…

   50 yıl önce de olsa da, müziğin, kostümün, dekorların muhteşem ötesi olduğu epik, aşk ve devrimin destanı..Burada Ekim devrimine ve Bolşeviklere çok ciddi eleştirilerde bulunur Boris Pasternak. Bu nedenle de yazdığı bu tek roman için Nobeli hemen verir Batı..Bu eleştirel bakış bile Rusyanın buz gibi steplerinden, devrimin başlangıçta yarattığı coşku ve kaostan, ülkedeki beyaz-kızıl ordu iç savaşından, ve tabi ki savaş, devrim ve Sibirya soğuğu içinden fışkıran, aşktan kaynaklanan filmin olağanüstü gücünü yok edemez. Hele Maurice Jarre nin yaptığı film müziği..Yuri Jivago için Ömer Şerif seçimi ne kadar doğruysa , bu müziğin seçimi o kadar doğrudur. 25 yılı geçer filmden kareler silinir hafızadan ama o müzik silinmez. Alır götürür sizi sonsuz bozkırlara, idealist doktor Yurinin tüm ruh halini daha müziğin ritminde görürüz. Mevsimler değişir filmin müziği doruğa çıkar, adeta yılların geçişinin, bir aşkın filizlenip daha sonra kurumasının, insanların savaş ve devrim sırasındaki sefalet ve perişanlıklarının, hem şahidi hem de sunucusudur müzik. Tren gider de gider, mevsim kardan çiçeklere dönüşür, insanlar yollarda tüfekler ellerdedir, bir bebek soğuk ve açlıktan ölür, insan pislikleri vagonlardan atılır, fırtına ve ayazın sesi tren sesine bulaşır, ayrılık özlem savaş devrim yokluk sefalet hep birbirine karışır.. Uzak bir köy evinde bulunan sevgilinin yoksul evinde kaçak bir gece, sıcak diri teninde, kurt ulumaları altında sevişilir. Derin yeşil gözlerde, ayrılığın, imkansızlığın, yaprak gibi savrulmanın izleri süzülür. Sakal ve bıyık buz saçağı olmuş, sevgili bozkırda kaybolmuştur, bir can da aniden şehir ortasında susmuştur.

Filmin Yönetmeni: David Lean
Filmin Türü: Dram, Romantik, Savaş, Tarihi
IMDB Puanı: 8.0
Yapım Yılı: 1965
Ülke: ABD, İtalya
Yayınlanan Tarih: 28 Aralık 1968
Senaryo yazarı: Boris Pasternak, Robert Bolt

Saygılarımla

Eray Eliçora